We hebben je keihard nodig Karl

2018-05-06T13:12:11+00:00 mei 5, 2018|

Vandaag is het precies 200 jaar geleden dat Karl Marx het levenslicht zag. Tussen nu en 5 mei 1818 zijn er staten ontstaan en gevallen die zich baseerden op zijn gedachtegoed. Waar iedereen dacht, met een paar uitzonderingen daargelaten, dat met de val van de Sovietunie en de DDR ook Marx’ ideeën tot het verleden behoorden, lijken deze tegenwoordig weer vruchtbare bodem te hebben gevonden. En dat in een tijd dat het neoliberale gedachtegoed hoogtij viert, het Friedman-evangelie nog steeds gepredikt wordt en niet-bestaand verklaarde memo’s toch weer opduiken. Als wij Vrij Nederland, The Guardian en De Correspondent mogen geloven is Marx weer helemaal terug van weggeweest.

Natuurlijk, er waart nog geen communistisch spook door Europa, maar het spook van Marx waart wel degelijk door de gangen die door millennials worden bewandeld. Helaas betekent dit dikwijls dat Marx’ spook opeens in winkelcentra en fastfoodrestaurants beland. Ondanks de sterk aanwezige hypocrisie bij millennials, valt er zeker wat te zeggen voor hun interesse in het gedachtegoed van Marx.  

Bourgeois en proleet

Een kleine disclaimer: zoals in mijn bio op De Geldpers valt te lezen, wil ik op feestjes nog wel eens over deze Duitse filosoof beginnen. Dat dit een understatement is, mag best gezegd worden. Echter wordt na het noemen van zijn naam vaak geen constructieve discussie gestart maar wordt er dikwijls gevraagd of ik dan ook achter de gruweldaden van het communisme sta en krijg ik vaak te horen ‘dat het gewoon niet werkt’. Maar Marx is meer dan wat wrede dictators uit naam van zijn gedachtegoed hebben gedaan. De problemen die voortkomen uit zijn analyse van de maatschappij zijn naar mij mening alomtegenwoordig. Overconsumptie, uitbuiting, vervreemding en ongelijkheid lijken een onhoudbaar systeem toch met uitstel van executie in stand te houden. Zelfs de klassenverschillen zijn er nog, hetzij met andere termen. Bourgeois wordt aandeelhouder, proleet wordt consument.

Natuurlijk heeft men het tegenwoordig beter in Europa dan toen Marx zijn beroemde Das Kapital en Het communistisch manifest schreef. De welvaart is gestegen en mensen sterven niet meer van de honger. De vraag is echter of de stijgende welvaart geleidelijk over alle klassen is verdeeld. Zo zijn er cijfers waaruit blijkt dat de rijkste 1% meer bezit dan de andere 99%. De winstmarges van multinationals zijn in bijna honderd jaar nog nooit zo hoog geweest en arbeiders krijgen nog maar de helft van het wereldwijde inkomen. Ongeacht of deze cijfers accuraat zijn en hoe je deze interpreteert: het is moeilijk te ontkennen dat de ongelijkheid enorm is en alleen maar toeneemt.

Vervreemding

De klassenverschillen zijn nog sterk aanwezig en zo ook de ongelijkheid. En dan nu de vervreemding. Overgewicht. Depressie. Burn-outs. De huidige kapitalistische consumptiemaatschappij lijkt niet voor iedereen weggelegd. De prestatiecultuur weegt zwaar op de schouders; mensen werken zich te pletter. Niet alleen geeft het systeem mensen het gevoel dat ze veertig uur per week in een kantoor moeten zitten, over een computerscherm gebogen. Ook geeft deze mensen het gevoel dat zij moeten consumeren. Want consumptie houdt de economie draaiende, is het credo van de Ruttes, Mays en Macrons van deze wereld.

Ondanks dat de (Westerse) mens enorm overconsumeert en een groot deel van de opbrengst van deze overconsumptie gewoon verdwijnt in de zakken van de eerdergenoemde 1%. Winstmaximalisatie. Alles in het belang van de aandeelhouders. Ook als dat betekent dat Indiase kinderen een paar cent per uur krijgen voor het maken van onze nieuwste sneakers, smartphones of de laptop waarmee mijn tot in de vezels hypocriete vingers deze column uitwerken. Ook op een grotere schaal is de verdeling goed zichtbaar. Het Westen is de bourgeoisie en de proletarische productielanden hebben maar te dansen naar haar pijpen. En dan laten we de enorme schade op onze omgeving van deze zelfde overconsumptie nog buiten beschouwing.

Natuurlijk valt er ook een hoop af te dingen op wat Marx zegt en voornamelijk over wat zijn gedachtegoed teweeg heeft gebracht. Maar daarmee vind ik niet dat zijn gedachtegoed onbruikbaar is, verre van. In deze ontzielde wereld, waar wij als door beeldschermen gehypnotiseerde zombies onszelf kapot consumeren, hebben we Marx keihard nodig.

Over de auteur:

Klassieke journalist met een passie voor schrijven. Heeft zich inmiddels redelijk gespecialiseerd in privacy op het internet en cryptovaluta. Wil op een feestje nog wel eens over Marx beginnen.