Karl Marx

Flirten met Marx’ gedachtegoed

Vandaag is het 136 jaar geleden dat Karl Marx stierf. Zijn stoffelijk overschot ligt misschien six feet under, maar Marx’ gedachtegoed is nog springlevend. Op het wereldtoneel spelen zijn ideeën misschien niet meer een grote rol, maar in de hoofden van de nieuwe generatie wel.

In veel organen van volksvertegenwoordiging in de westerse wereld lijkt tegenwoordig het Friedman-evangelie de boventoon te voeren. Maar ondanks dat Reaganomics en het trickle-down effect nog steeds niet naar het rijk der fabelen zijn verwezen, lijkt er toch een besef te groeien bij de jongere generatie dat zekere klassen erg profiteren van de wereldwijde vrije markt en andere niet.

Vrij Nederland, The Guardian, De Correspondent en nog vele andere media besteedden de afgelopen jaren aandacht aan de toegenomen interesse in het gedachtegoed van Karl Marx. Natuurlijk waart er daarmee nog geen communistisch spook door Europa, maar het spook van Marx waart wel degelijk door de hoofden van onze jongeren. De Duitse filosoof zal zich echter in z’n graf omdraaien als hij wist dat daarmee zijn spook veelvoudig in Starbucks, McDonalds en andere filialen van kapitalistische multinationals terecht kwam. Maar deze enorme hypocrisie leggen we even terzijde.

Bourgeois en proleet

Even voor de duidelijkheid: Marx is meer dan wat wrede dictators uit naam van zijn gedachtegoed hebben gedaan. Deze denkfout zit tegenwoordig nog steeds menig constructieve discussie in de weg en verhindert daarmee de discussie over de problemen van nu. Want Marx’ analyse van wat er fout ging in de maatschappij van zijn tijd lijkt ook vandaag de dag nog steeds hout te snijden. Overconsumptie, uitbuiting, vervreemding en ongelijkheid zijn slechts een handjevol uitwassen van ons huidige neoliberale kapitalistische systeem. Zelfs de klassenverschillen – die een belangrijk thema waren in Marx’ werk – zijn er nog, hetzij met andere termen. Bourgeois wordt aandeelhouder, proleet wordt consument.

Natuurlijk is het tegenwoordig met de welvaart beter gesteld in Europa dan toen Marx zijn beroemde werken Das Kapital en Het communistisch manifest schreef. De welvaart is gestegen, maar de vraag is of deze gelijk over alle klassen is verdeeld.

“Degene die de klassenverschillen van nu niet ziet, moet al ziende blind zijn”

In 2018 bezitten 26(!) mensen evenveel vermogen als de armste helft van de wereldbevolking, meer dan 3,5 miljard mensen. Het vermogen van miljardairs nam vorig jaar met 2,5 miljard dollar per dag toe, terwijl dat van de armsten zelfs afnam. De bijdrage van vermogensbelasting op de totale belastinginkomsten is slechts 4%. De winstmarges van multinationals zijn in bijna honderd jaar nog nooit zo hoog geweest en arbeiders krijgen nog maar de helft van het wereldwijde inkomen. De economie en de welvaart groeien maar de arbeiders, consumenten, proleten, plebejers, hoe je ze ook wilt noemen, profiteren nauwelijks mee. Degene die de klassenverschillen van nu niet ziet, moet al ziende blind zijn.

Vervreemding

Een belangrijk begrip uit Marx’ werk is vervreemding. Vervreemding, een kenmerkend symptoom van kapitalisme in Marx’ ogen, is het fenomeen waarbij arbeiders door het opsplitsen van arbeid vervreemd raken van datgene wat ze maken. In economische zin betekent dit dat degene met de productiemiddelen, de ‘kapitalist’, uiteindelijk het product onteigend van de arbeider en het verkoopt met winst.

Neem deze ontvreemding, gooi hier de consumptiemaatschappij en een gevaarlijke dosis prestatiecultuur bij en je krijgt wat je nu om je heen ziet. Overgewicht, depressies, burn-outs, torenhoge schulden, ga maar door. Consumptie is heilig, is het credo van de Ruttes, Mays en Macrons van deze wereld. Ook als je daarmee te dik wordt om op je benen te staan of te arm om je huur te betalen. En we kunnen allemaal wel raden waar de vruchten van deze overconsumptie naartoe gaan.

“Je kunt je afvragen wat de waarde van het beklag tegen het huidige kapitalisme is, als dit vanaf een iPhone wordt gedaan”

Om af te sluiten komen we toch even terug op de hypocrisie van het geflirt van de jongere generatie met de ideeën van Marx. Je kunt je afvragen wat de waarde van het beklag tegen het huidige kapitalisme is, als dit vanaf een iPhone wordt gedaan. Is stoppen met het consumeren van deze goederen niet het ultieme protest? Je kunt je afvragen welke methode effectiever is.

Afbeelding: David Merrett (CC BY 2.0), via Flickr

Frank Meijer

Schrijft over allerlei dingen en wil na een paar bier nog wel eens beginnen over een vijfjarenplan. Woont in Ûtreg en is bijna klaar met de studie Journalistiek.

Reageren