Heroïne, aspirine en Zyklon B: het donkere verleden van farmaceut Bayer

Hoofdpijn? Buikpijn? Of een kater van die twintig bier van gisteravond? Grote kans dat je daarbij iets van de Duitse megapharmaceut Bayer naar binnen werkt. Sinds 1899 helpen onze oosterburen met alles wat je maar dwars kan zitten, zoals hoofdpijn, hoest of – geloof het of niet – andere mensen.

Veel mensen weten het niet, maar het verleden van het Duitse concern is meer in duisternis gehuld dan dat van je apotheker op de hoek. Bayer is niet alleen de grootste drugsdealer óóit door het patenteren van heroïne en het in te zetten als hoestdrank. Ze bedachten in de jaren veertig van de vorige eeuw ook een ingenieuze manier om planten en dieren om zeep te helpen. Het gif bleek donders effectief en Bayer, zoals ze zijn, knalde er een patent op.

Het patent werd ‘geleend’ van Degesch, vrij vertaald de ‘Duitse maatschappij voor de bestrijding van schadelijke planten en dieren’, een dochter van Bayer die samen werd opgericht met de toenmalige regering van het land. De naam is echter tamelijk ironisch, het gif is namelijk geen moment ingezet om dieren of planten te verdelgen. Het gif Zyklon B werd gebruikt in de gaskamers van onder andere Auschwitz, Dachau en Neuengamme. Buitengewoon luguber.

IG Farben

Dat terwijl het allemaal zo mooi begon voor Bayer. In 1899 kwam het bedrijf per toeval op aspirine, gedurende het ontwikkelings- en onderzoeksproces naar synthetische verf, de hoofdbusiness van het bedrijf. Tot op de dag van vandaag is aspirine het meest bekende en gebruikte medicijn voor zo ongeveer alles. Het bedrijf groeide en binnen vijf jaar nam het aantal medewerkers toe, van drie tot driehonderd man. In 1925 sloeg de Duitse crisis wild om zich heen en door hyperinflatie van de bovenste plank kon ook Bayer het niet meer alleen af. Bayer, samen met andere grote Duitse farmaceuten, fuseerde onder de naam IG Farben. Op deze manier werd geprobeerd de positie van Duitsland op de internationale markt in synthetische verfstoffen te versterken.

Het nieuwe conglomeraat werd gevormd onder leiding van Carl Bosch. Ja, dat is familie van de vaatwasser-wasmachine-droger-oven-fabrikant Bosch. Die ovens komen we nog op terug trouwens. Naast het feit dat Carl affiniteit had met ovens, was hij ook de grootste sponsor van de NSDAP en hun voorman: Adolf Hitler. Onder leiding van Bosch begon IG Farben steeds meer naar de pijpen te dansen van de Duitse regering. Hier profiteerde het bedrijf volop van. Het voerde niet alleen chemische research uit voor de hoge heren, ze profiteerden ook maximaal van de in gevangenschap genomen soldaten, joden en andere niet-boezemvrienden van de regering.

In totaal heeft IG Farben zo’n 80.000 dwangarbeiders in zijn fabrieken gehad, die toevalligerwijs altijd vlak naast een concentratie- of gevangenenkamp stonden. De levensverwachting van de dwangarbeiders was zo’n drie tot vier maanden. Hiermee lag de gemiddelde levensverwachting op dat moment hoger in vernietigingskamp Birkenau dan in de fabrieken van IG Farben. Pijnlijk.

Vervolging

Na de Tweede Wereldoorlog werd dit gigantische conglomeraat opgebroken en de kopstukken stuk voor stuk vervolgt. Voor je nu ‘De kogel!’ gaat roepen, dat was niet precies wat er gebeurde. Van de 23 kopstukken die in de rechtszaak moesten verschijnen, werden er 12 vervolgd. De langste straf was 8 jaar, de meesten kwamen weg met 2 tot 4 jaar cel.

Er wordt tot op de dag van vandaag gespeculeerd dat Rockefeller, de bekende Amerikaanse miljardair en rijkste persoon ter wereld ooit, hier iets mee te maken heeft gehad. Dit, omdat de fabrieken van IG Farben ook erg goed waren in het produceren van synthetische olie. Rockefeller had wel oren naar deze techniek, waarna veel van de vrijgesproken en vervolgde topstukken dan ook toevalligerwijs in de US of A terecht kwamen. Echt bevestigd is deze theorie echter nooit.

In 2012, meer dan 70 jaar na de processen tegen de kopstukken, hield IG Farben definitief op te bestaan. Tot 2012 waren de aandelen echter nog steeds verhandelbaar op de Duitse beurs, geloof het of niet, terwijl het bedrijf negen jaar daarvoor al failliet was verklaard. Bayer maakte hier sinds 1951 al geen deel meer vanuit.

Inmiddels is Bayer vooral bekend als de nieuwe eigenaar van Monsato, een bedrijf wat zo omstreden is dat het een eigen artikel verdient. Bayer blijft de randen opzoeken van de maatschappij, zo blijkt, zo lang er geld te verdienen valt is het immers interessant. Ze zitten nu echter niet meer in de heroïne, maar in de genetisch gemanipuleerde tomaten. Ook eng.

Afbeelding door Mike Mozart, via Flickr (CC-BY 2.0)

Joran-Lars

Veredeld tikgeit bij De Geldpers, ondernemer in de wondere wereld van het internet. Snapt niet helemaal wat een 'maximum snelheid' inhoudt. Beroepsmatig sponsor van het CJIB.

Reageren